VI SINH HỒNG ĐỨC

Sổ tay nông nghiệp

Xử lý bằng chế phẩm sinh học với bệnh thán thư, rỉ sắt trên cây trồng

thư giản tại bds nam cực

Ngày đăng: 16-05-2019 /(1147 view) Bệnh thán thư do nấm  Colletotrichum spp gây hại rất phổ biến và nghiêm trọng trên nhiều loại cây trồng.

    Bệnh thán thư do nấm  Colletotrichum spp gây hại rất phổ biến và nghiêm trọng trên nhiều loại cây trồng, từ cây rau màu như ớt, cà chua, bầu bí, dưa,… đến các loại cây ăn trái như xoài, sầu riêng, đu đủ, chuối, thanh long; bệnh thán thư còn gây hại phổ biến trên nhiều loại cây cây công nghiệp như đậu nành, bông vải, trà, cà phê, hồ tiêu… và nhiều cây hoa cảnh như mai vàng, cúc, lan. Tại Sóc Trăng, bệnh thán thư gây hại quan trọng trên các loại cây ăn trái chính như xoài, cây có múi, nhãn, ổi, sầu riêng, chôm chôm, măng cụt…

    Bệnh thán thư xuất hiện ở tất cả các bộ phận trên mặt đất của cây và gây hại ở nhiều giai đoạn khác nhau: Giai đoạn cây con, ra lá non, giai đoạn ra hoa, trái non và sau thu hoạch. Bệnh thán thư do nấm Colletotrichum gây hại làm chết cây con mới trồng và ảnh hưởng đến năng suất của cây trưởng thành và mẫu mã, chất lượng trái khiến giá trị thương phẩm bị giảm.

    Một loài nấm Colletotrichum có thể gây hại trên nhiều loại cây trồng và ngược lại, một loại cây trồng có thể bị tấn công bởi nhiều loài nấm Colletotrichum.

    Trên các cây xoài, nhãn, chôm chôm … bệnh làm hoa bị khô đen và rụng hàng loạt, trái non bị thối và rụng , là nguyên nhân quan trọng làm giảm năng suất trái.

    Trên trái đã lớn, bệnh tạo thành những đốm nâu trên vỏ, sau đó ăn sâu vào trong thịt trái, làm thối một mảng trái, thường thấy trên trái xoài, thanh long, đu đủ, cam…

    1. Triệu chứng và thiệt hại

    Triệu chứng bệnh trên các cây nói chung tương tự nhau.

    Trên lá, bệnh tạo thành các đốm màu nâu, khô, hình hơi tròn, vết bệnh phát triển lớn lên và liên kết nhau làm khô cháy một mảng lá , lá vàng úa và rụng, cây sinh trưởng kém. Ở một số cây như ổi, xoài, nhãn…bệnh còn làm đọt và chồi non bị quăn lại và khô đen, cây sinh trưởng kém và giảm số cành mang hoa.

    Xoài là cây ăn trái bị bệnh thán thư gây hại phổ biến và nặng nề nhất ở tất cả các vùng trồng và các năm; đặc biệt vùng trồng xoài gần biển thường bị nhiễm bệnh nặng hơn. Bệnh làm lá rụng hàng loạt, nhiều chùm hoa bị hư hại hoàn toàn, trái non cũng bị rụng, trái lớn bị thối ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất và chất lượng trái.

     

    Trên sầu riêng thường xuất hiện trên lá bánh tẻ và lá già. Đầu tiên là những vết tròn như nhũn nước, xuất hiện ở chóp hoặc rìa lá, sau đó vết bệnh lớn dần có tâm màu xám trắng, có nhiều vòng đồng tâm, trên vòng đồng tâm có những chấm nhỏ li ti màu đen. Viền vết bệnh có màu nâu đỏ, xung quanh vết bệnh có quầng vàng trắng, các lá nhiễm nặng thường rụng sớm, những cây lớn thiếu sự chăm sóc (thiếu phân bón), bệnh có thể làm rụng 2/3 số lá trên cây. Bệnh thường tấn công trên cây còn nhỏ và những cây bị suy yếu thiếu dinh dưỡng, thiếu chăm sóc.

    Triệu chứng đối với cây cam sành:  Trên cánh hoa vết bệnh có màu nâu cam, làm rụng hoa để lại cuống và đài hoa. Trên trái, vết bệnh là những đốm nhỏ, tròn, vàng nhạt, sau lớn dần có màu nâu đậm, vết bệnh hơi lõm vào và có thể bị nứt ra, trên vết bệnh có những vòng đồng tâm là những bào tử có nấm màu đen.

    2. Tác nhân

    Nấm Colletotrichum gây hại trên cây ăn trái gồm 3 loài chính gồm  Colletotrichum acutatum, C. gloeosporioides, và  loài nấm chưa xác định tên Colletotrichum  sp.    (Lê Hoàng Lệ Thủy và Phạm Văn Kim, 2008) [4]. Các tác giả này đã phân lập được 105 chủng nấm Colletotrichum  bao gồm 73 chủng nấm từ các vết bệnh trên lá, hoa và trái xoài và 32 chủng nấm trên lá sầu riêng tại các tỉnh Cần Thơ, Sóc Trăng, Vĩnh Long, Tiền Giang, Trà Vinh, An Giang, Đồng Tháp và Cà Mau.

    Loài Colletotrichum acutatum có 12 chủng nấm gây bệnh thán thư trên xoài, cam và được phân bố tại các tỉnh Cần Thơ, Đồng Tháp, Sóc Trăng, Tiền Giang, Trà Vinh  và  Vĩnh  Long,  phân  bố  khá  rộng tại  ĐBSCL.

    Loài  C. gloeosporioides,  chiếm đến 90 chủng nấm. Loài nấm này gây hại cho cả xoài, sầu riêng,

    bưởi, cam, măng cụt đồng thời có mặt tại tất cả các tỉnh ở ĐBSCL. Xét về đặc tính sinh học, chúng có cùng các đặc tính căn bản để xếp vào loài  C. gloeosporioides  nhưng đồng  thời lại có nhiều đặc tính  khác  nhau nên được chia thành hai dạng dựa vào ký  chủ của chúng:  C. gloeosporioides  dạng 1  bao gồm 58 chủng nấm  gây  bệnh  thán  thư  trên  xoài  và  C.  gloeosporioides  dạng  2  bao  gồm  32 chủng nấm gây hại trên sầu riêng.

    Loài nấm chưa xác định tên (Colletotrichum sp.) chỉ tìm thấy trên xoài gồm có ba chủng nấm, có sự phân bố không rộng, chủ yếu tại hai tỉnh Sóc Trăng và Đồng Tháp.

    3. Điều kiện ngoại cảnh ảnh hưởng đến bệnh thán thư

    Bệnh thán thư phát  sinh và phát triển trong điều kiện ẩm độ cao do mưa kéo dài hoặc sương mù nhiều, khi cây ra đọt và lá non. Một số cây ra hoa vào mùa khô như xoài, chôm chôm, điều, măng

    cụt…, lúc này tuy lượng mưa ít nhưng thường có những đợt sương mù, ẩm độ cao cũng là điều kiện thích hợp cho bệnh phát triển nhiều lên và gây hại nặng thêm.

    Vườn trồng mật độ dày, thiếu ánh sáng dẫn đến ẩm độ cao là điều kiện thuận lợi cho bệnh phát sinh, phát triển.

    Vườn ít chăm sóc, vệ sinh vườn kém thì bệnh thán thư có điều kiện phát sinh, phát triển và lây lan.

    Vùng gần biển hoặc vùng bị nhiễm mặn, việc tưới phun trên tán cây bằng nước mặn nhẹ (dưới 1-2‰) khi cây ra đọt và lá non nhiều bệnh tạo điều kiện cho bệnh phát triển nhanh và nặng hơn.

    4. Biện pháp phòng trừ

    Bệnh thán thư rất phổ biến, xuất hiện thường xuyên, dễ lây lan, nấm nhanh kháng thuốc. Do đó, việc phòng trị bệnh thán thư cần áp dụng tổng hợp nhiều biện pháp như kỹ thuật canh tác, biện pháp sinh học, biện pháp hóa học.

    4.1. Biện pháp canh tác

    - Mật độ trồng hợp lý: Mật độ trồng tùy  thuộc đặc điểm của  từng loại cây ăn trái; tuy nhiên, cần

    bảo đảm vườn thông thoáng, đủ ánh sáng để ẩm độ trong vườn không quá cao.

    - Tạo tán, tỉa cành: Cần làm ngay từ khi cây còn nhỏ để cho cây lớn sau này có một bộ cành lá thấp, gọn và phân bố đều các mặt để nhận được nhiều ánh sáng, vườn cây thông thoáng, cây sinh trưởng tốt, đồng thời góp phần hạn chế sự phát triển của bệnh.

    - Vệ sinh vườn cây: Cắt bỏ các cành lá, chùm bông và quả bị bệnh tập trung tiêu hủy để hạn chế nguồn bệnh tồn tại là lan truyền (Nguyễn Việt Trung, 2015) [8]. Nếu bị bệnh nặng trước khi phun thuốc cầnvệ sinh vườn, góp phần nâng cao hiệu quả của thuốc.

    - Chăm bón đầy đủ: Các biện pháp chăm bón chủ yếu là tưới nước đầy đủ trong mùa nắng, tiêu nước trong mùa lũ và bón phân giúp cây sinh trưởng tốt, khỏe mạnh, tăng sức chống chịu bệnh. Trong mùa mưa không để vườn cây quá ẩm thấp, có biện pháp thoát nước nhanh sau khi mưa lớn. Chú ý bón đầy đủ phân và cân đối NPK, có bổ sung các chất trung vi lượng thích hợp với từng giai đoạn sinh trưởng phát triển của cây. Bón phân hữu cơ vi sinh có chứa nấm Trichoderma giúp cải thiện lý, hóa tính của đất, giúp cây phát triển tốt, tăng sức đề kháng cho cây, góp phần hạn chế rõ rệt tác hại của bệnh, rõ nhất là trên cây sầu riêng.

    - Bao trái: Một số loại trái cây có thể áp dụng biện pháp bao trái để hạn chế sự tấn công và gây hại của bệnh.

    - Thu hoạch khi trái vừa chín, xử lý bằng nước ấm cũng giúp hạn chế bệnh thán thư giai đoạn sau

    thu hoạch.

    Ngoài ra, biện pháp sử dụng giống kháng bệnh cũng đang được nghiên cứu, ứng dụng (Phoulivong S, 2011) [9]. Tuy nhiên, biện pháp này đem lại hiệu quả trên rau màu rõ hơn là trên cây ăn trái.

    4.2. Biện pháp sinh học

    -  Sử dụng vi khuẩn đối kháng Pseudomonas fluorescens  (Phoulivong S, 2011) [9], Bacillus  sp (Nguyễn Huy Thảo, 2008) [6] để phòng trừ bệnh.

    - Sản phẩm chiết xuất từ các loại cây như Thạch xương bồ - sweet flag (Acorus calamus L), sả hoa hồng - palmorosa  (Cymbopogon martini) và cây neem (Azadirachia indica) có khả năng phòng trừ bệnh thán thư (Phoulivong S, 2011) [9].

    - Xử lý trái bằng chitosan 2% đối với trái sau thu hoạch (Nguyễn Thị Kim Tuyến, 2014) [7] giúp hạn chế bệnh thán thư trên trái.

    Lược trích từ Internet